Bệnh dại được xem là “án tử” khi người bệnh đã phát triệu chứng, bởi gần như không còn cơ hội cứu chữa. Trong khi đó, chỉ cần rửa vết thương đúng cách và tiêm vắc-xin kịp thời sau khi bị chó, mèo cắn, người dân hoàn toàn có thể phòng tránh được nguy cơ tử vong. Thế nhưng, sự chủ quan, chần chừ hoặc xem nhẹ những vết cắn nhỏ vẫn đang khiến nhiều gia đình phải đối diện với mất mát đau lòng.
Những điều cần biết về bệnh dại
Bệnh dại do vi rút dại gây ra, lây truyền từ động vật sang người chủ yếu qua nước bọt chứa vi rút khi bị cắn, cào hoặc liếm vào vùng da trầy xước, niêm mạc. Chó là nguồn lây chính trong cộng đồng; ngoài ra, còn có mèo và một số động vật có vú khác. Khi xâm nhập vào cơ thể, vi rút dại di chuyển theo các dây thần kinh về não, tấn công hệ thần kinh trung ương, gây viêm não cấp và gần như 100% tử vong khi bệnh đã lên cơn.
Điều nguy hiểm là thời gian ủ bệnh dại có thể kéo dài từ vài tuần đến vài tháng, thậm chí lâu hơn, tùy vị trí vết cắn và lượng vi rút xâm nhập. Trong thời gian này, người bệnh hầu như không có biểu hiện gì đặc biệt nên rất dễ chủ quan. Thực tế ghi nhận tại nhiều địa phương cho thấy, hầu hết các trường hợp tử vong do dại đều không tiêm vắc-xin sau phơi nhiễm. Có người cho rằng vết cắn nhẹ, không chảy máu nhiều, có người tin vào cách xử trí dân gian như đắp lá, bôi thuốc Nam, ngâm rượu… mà bỏ lỡ “thời gian vàng” để tiêm phòng.

Khi bị chó, mèo cắn, người dân cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được tư vấn và tiêm vắc-xin phòng dại kịp thời
Khi các triệu chứng xuất hiện như sốt, đau đầu, sợ nước, sợ gió, kích động, co giật… thì bệnh đã bước vào giai đoạn toàn phát. Lúc này, y học hầu như không còn khả năng cứu chữa. Đó cũng là lý do bệnh dại được xếp vào nhóm bệnh có tỷ lệ tử vong cao nhất hiện nay.
Theo báo cáo của Bộ Y tế, từ năm 2022 đến nay, bệnh dại có xu hướng gia tăng tại nhiều địa phương. Đáng chú ý, có những trường hợp thời gian ủ bệnh ngắn chỉ từ 10-15 ngày. Nguyên nhân chủ yếu vẫn là người bị chó, mèo nghi dại cắn nhưng không đi tiêm phòng kịp thời. Tại Tây Ninh, trong năm 2024 ghi nhận 8 ca mắc và 8 ca tử vong; năm 2025 ghi nhận 7 ca và cả 7 trường hợp đều tử vong. Riêng từ đầu năm 2026 đến nay, toàn tỉnh ghi nhận 3 ca tử vong do bệnh dại.
Nguyên nhân chủ yếu gây tử vong là người bị động vật nghi dại cắn không tiêm phòng kịp thời, nhận thức của người dân về sự nguy hiểm của bệnh dại cũng như các biện pháp phòng bệnh còn hạn chế. Bên cạnh đó, công tác quản lý đàn chó, mèo ở một số địa phương còn lỏng lẻo.
Chủ động phòng bệnh
Bệnh dại là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, hiện không có cách điều trị hiệu quả sau khi các dấu hiệu của cơn dại xuất hiện. Tuy nhiên, có thể phòng ngừa bệnh hiệu quả nếu thực hiện đúng các biện pháp dự phòng. Bác sĩ Chuyên khoa 2 Huỳnh Hữu Dũng - Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh, khuyến cáo: “Đối với những vết thương do chó, mèo cắn, cào hoặc liếm vào vùng da trầy xước, cần rửa vết thương ngay lập tức dưới vòi nước chảy với xà phòng liên tục ít nhất 15 phút. Sau đó, sát khuẩn bằng dung dịch i-ốt hoặc cồn 70 độ để giảm nguy cơ vi rút xâm nhập.
Sau khi sơ cứu ban đầu, người bị phơi nhiễm phải đến ngay cơ sở y tế để được phân loại mức độ phơi nhiễm và chỉ định tiêm vắc-xin phòng dại theo đúng phác đồ của Bộ Y tế. Tuyệt đối không đắp lá, không bôi thuốc dân gian, không ngâm rượu, không “lấy nọc” vì những biện pháp này không có tác dụng phòng bệnh dại và có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng”.

Tiêm vắc-xin phòng dại kịp thời là biện pháp duy nhất ngăn ngừa tử vong do bệnh dại
Bên cạnh tiêm phòng cho người, việc quản lý đàn chó, mèo nuôi giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc cắt đứt nguồn lây. Hiện nay, tỷ lệ chó, mèo được tiêm vắc-xin phòng dại tại một số địa phương vẫn còn thấp, chưa đạt yêu cầu. Tình trạng thả rông vật nuôi, không đeo rọ mõm khi đưa chó ra nơi công cộng vẫn còn phổ biến.
Theo Chương trình quốc gia phòng, chống bệnh dại giai đoạn 2022-2030, mục tiêu đến năm 2030 là kiểm soát bệnh dại trên đàn chó, mèo và tiến tới không còn người tử vong vì bệnh dại. Các giải pháp trọng tâm được triển khai bao gồm quản lý chó, mèo, tiêm vắc-xin, giám sát dịch, nâng cao ý thức cộng đồng. Để đạt được mục tiêu này, ngoài nỗ lực của ngành Y tế và Thú y, ý thức của mỗi người dân đóng vai trò quan trọng.
Mỗi gia đình cần thực hiện nghiêm việc tiêm vắc-xin phòng dại cho chó, mèo nuôi và tiêm nhắc lại hằng năm; không thả rông; khi đưa chó ra đường phải đeo rọ mõm; không để trẻ em đùa nghịch, trêu chọc vật nuôi. Khi phát hiện chó, mèo có biểu hiện bất thường như hung dữ, bỏ ăn, chảy nước dãi… cần báo ngay cho chính quyền địa phương hoặc cơ quan thú y để xử lý kịp thời.
Thời tiết nắng nóng hiện nay là điều kiện thuận lợi để bệnh dại trên động vật phát triển. Vì vậy, công tác tuyên truyền, giám sát và tiêm phòng cần được tăng cường hơn nữa. Song song đó, mỗi người dân cần nâng cao nhận thức, không chủ quan trước bất kỳ vết cắn nào, dù nhỏ.
Bệnh dại không có thuốc điều trị đặc hiệu khi đã phát bệnh. Thế nhưng chỉ cần xử trí đúng ngay từ đầu và tiêm vắc-xin kịp thời, chúng ta hoàn toàn có thể bảo vệ được tính mạng của mình và người thân. Đừng để sự chủ quan, chần chừ trở thành nỗi ân hận muộn màng. Phòng bệnh dại không chỉ là trách nhiệm của ngành chức năng mà còn là trách nhiệm của mỗi gia đình và toàn xã hội./.